Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

John ‘Bwlchllan’ yn ei gwrcwd ar lawr

Published

on


1974 OEDD Y FLWYDDYN. Mis Mai. Gwesty Scotts yng Ngill Airne yng ngorllewin Gweriniaeth Iwerddon oedd y lleoliad. Yr achlysur oedd yr Ŵyl Ban-Geltaidd. Roedd yno rialtwch. Roedd yno sŵn a swae. Roedd hi’n hwyrhau. Clywsom lais dwfn Elfed Lewys yn canu baledi. Clywid offerynne gwerin yn y cefndir. Pwy eisteddai ar lawr yn ei gwrcwd yng nghanol y cyfan yn tynnu ar ei bȋb ond y Dr John Davies.

Eisteddodd tri neu bedwar ohonom o’i amgylch. Cawsom ddarlith fyrfyfyr am hanes Iwerddon. Hoeliwyd ein sylw. Bu rhaid i eraill gamu drosom i fynd heibio gan arllwys eu diodydd arnom. Ond fe’n syfrdanwyd gan y wybodaeth a’r dadansoddi treiddgar. Roedd ‘Bwlchllan’ yn ei elfen a ninne’n wrandawyr eiddgar.

Ble ond yn Iwerddon y gellid cael sefyllfa o’r fath? Wel, yn Neuadd Pantycelyn yn Aberystwyth efalle yn ystod teyrnasiad John fel warden dros 15 mlynedd. Ond y noson honno yn Killarney roedd deng munud yng nghwmni’r athrylith yn ddigon i argyhoeddi’r amheuwr pennaf pa mor bwysig yw hanes i ddiwyllio’r unigolyn.

Pa hanesydd arall fyddai wedi gosod ei hun yn y fath sefyllfa? Pa hanesydd arall fyddai wedi mynychu gŵyl o’r fath? Erbyn bore trannoeth roedd John Davies wedi’i sefydlu ei hun yn arwr ac yn gymeriad yn ein plith. Fel ‘Bwlchllan’ y cyfeiriem ato wedyn. Rhoddai hynny ef ar yr un pedestal â ‘Doshan’, fel y cyfeiriem at Eirwyn Jones, Pontsian. Roedd dawn y cyfarwydd gan y ddau. Bu’r naill yn astudio yng Nghaergrawnt tra broliai’r llall iddo fod yno ar gefn beic.

Pan gyhoeddwyd y gyfrol ‘Hanes Cymru’ yn 1990 dychmygwn Bwlchllan yn traethu ar ei gwrcwd wrth imi ddarllen y 700 o dudalenne. Ni fedraf ddychmygu’r un Cymro twymgalon heb gopi o’r gyfrol ar ei silff. Fe’i cyhoeddwyd yn Gymraeg ac yn Saesneg gan Penguin. Mae’n gyfrol i ymestyn ati o bryd i’w gilydd pe bai dim ond i ryfeddu fod gan y genedl y fath hanes yn ei hawl ei hun. Nid atodiad i’r un genedl arall mohonom. Mae gennym ein cof ein hunain a hwnnw wedi’i groniclo gan Bwlchllan. Mae’r gyfrol yn werth llawer mwy na’r pris o £30 a godwyd amdani.

A nodweddiadol o’r awdur oedd iddo ysgrifennu’r clasur tra ar ei deithie ar draws dinasoedd Ewrop mewn amgylchiade tebyg i Westy’r Scotts yn aml iawn. Nid wrth ddesg mewn llyrfgell lwchlyd ond ar fwrdd mewn clwb nos swnllyd. Roedd y ffeithie ar flaenau ei fysedd a’i gamp oedd eu gosod yn eu cyd-destun gan roi ystyr i’n bodolaeth.

Teithiodd Gymru benbaladr gan sugno’r wlad i’w gyfansoddiad. Ffrwyth yr adnabyddiaeth drylwyr honno oedd y gyfrol ‘Cymru – y 100 lle i’w gweld cyn marw’ a gyhoeddwyd yn 2009. Gwelodd Bwlchllan nhw i gyd. Mae’r gyfrol ar fin cael ei hail-argraffu ar ôl bod mas o brint.

Nodweddiadol o ehangder ei ddiddordebe mewn materion Cymreig oedd ei ymwneud ag ymchwiliad cyhoeddus answyddogol, o dan gadeiryddiaeth yr Arglwydd Gifford, wedi’r achos cynllwynio yn erbyn aelodau o’r Mudiad Gweriniaethol Sosialaidd Cymreig yn Llys y Goron Caerdydd yn 1983. Cofiaf ei holi droeon wrth i’r ymchwiliad fynd yn ei flaen a chael ei atebion yn ddifefl gytbwys.

Dyledus wyf iddo am ei eiriau caredig wrth feirniadu cystadleuaeth llunio pennod gyntaf llyfr crwydro ar y thema o ddilyn un o afonydd Cymru yn Eisteddfod Genedlaethol Môn 1990. Dal heb eu sgrifennu mae gweddill y penodau am Cleddau Ddu. Ar ôl dilyn y nentydd nid euthum ymhellach na Phont Hywel. Ofnwn na fedrwn efelychu joie de vivre llenyddol y beirniad ei hun. Rhaid fydd i mi shiffto fy stwmps gwlei.

Pan ddarlledwyd hunan-bortread ohono ar S4C yn 2013 nid pawb gynhesai at y rhaglen. Nodweddiadol o’r gwrthrych oedd iddo ddewis ymddeol i ardal Grangetown o’r brifddinas yn hytrach nag i un o’r maestrefi goludog. Roedd wrth ei fodd yng nghanol y concrid aml-ddiwylliannol. Dyna oedd ei Gymru fodern. Ond wedyn roedd ei ardd ym Mwlchllan ym mherfeddion Ceredigion.

Wrth derfynu ei gampwaith ysgolheigaidd cyfeiria at gwestiwn yr Athro Gwyn Alf Williams, un arall o’r cewri hanes, pan ofynnodd, ‘pa bryd y bu Cymru?’ Ateb Bwlchllan oedd: ‘Ysgrifennwyd y llyfr hwn yn y ffydd a’r hyder na fu hi eto yn ei llawnder’.

Gyda marwolaeth y Dr John Davies, y gŵr o’r Rhondda, ar Chwefror 15 yn 76 oed, collwyd clamp o Gymro.

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Cymraeg

Cyngor yn ymateb ar gyflymder i gyflawni gwelliannau sylweddol yn ei wasanaeth cynllunio

Published

on

MAE ARCHWILIO Cymru wedi cynnal Adolygiad Dilynol o Wasanaethau Cynllunio gan Gyngor Sir Gaerfyrddin ac wedi dod i’r casgliad fod y cyngor wedi llwyddo i fynd i’r afael â’i holl argymhellion.

Ym mis Gorffennaf 2021, cyhoeddodd Archwilio Cymru adroddiad yn dilyn adolygiad o wasanaethau cynllunio’r cyngor, ac roedd ei ganfyddiadau yn nodi materion perfformiad arwyddocaol a hirsefydlog yn y gwasanaeth cynllunio yr oedd angen mynd i’r afael â nhw ar frys er mwyn helpu i gefnogi’r gwaith o gyflawni uchelgeisiau’r cyngor.

Fe gafodd 17 o argymhellion eu gwneud gan Archwilio Cymru er mwyn i’r cyngor fynd i’r afael â nhw. Mae’r adroddiad wedi cadarnhau eu bod i gyd wedi eu diwallu.

Mewn ymateb i argymhellion yr adroddiad, fe wnaeth Cyngor Sir Gaerfyrddin alw Bwrdd Ymyrraeth i ddarparu goruchwyliaeth o gynllun gweithredu 49 pwynt er mwyn ymateb i ganfyddiadau Archwilio Cymru a gafodd eu cyhoeddi ym mis Gorffennaf 2021. Dros y 15 mis diwethaf, mae’r cynnydd yn erbyn y cynllun wedi’i fonitro drwy fframwaith llywodraethu’r cyngor i roi sicrwydd o gynnydd a wnaed yn erbyn yr argymhellion.

Mae Archwilio Cymru wedi bod yn dilyn cynnydd y cyngor trwy gynnal cyfarfodydd dal i fyny’n rheolaidd gyda’r cyngor, adolygu dogfennau a chraffu ar gyfarfodydd pwyllgor llywodraethu ac archwilio. Maent hefyd wedi cyfweld â swyddogion allweddol y cyngor yn ystod y broses archwilio.

O fewn yr adolygiad dilynol, sydd wedi ei gyhoeddi ar ei gwefan, mae Archwilio Cymru’n dweud:

“Mae’r Cyngor i’w ganmol am y camau pendant, cyflym a gymerodd mewn ymateb i ganfyddiadau ein hadroddiad yn 2021, ac am y ffordd y mae wedi ysgogi gwelliannau yn ei wasanaeth cynllunio.

“Mae’r ffordd adeiladol y derbyniodd y Cyngor ein hadroddiad a gweithredu ar yr argymhellion yn enghraifft arbennig o gadarnhaol o Gyngor yn dangos ei ymrwymiad i wella wrth ddarparu gwasanaethau.

“Mae’r Cyngor wedi dysgu gwersi o’r adolygiad y mae hefyd wedi’i roi ar waith yn ehangach, yn enwedig mewn perthynas â rheoli perfformiad.

“Ar y cyfan, gwelsom fod y Cyngor wedi llwyddo i fynd i’r afael â’n holl argymhellion ac wedi ymateb ar gyflymder i gyflawni gwelliannau sylweddol yn ei wasanaeth cynllunio.”

Dywedodd y Cynghorydd Ann Davies, yr Aelod Cabinet dros Faterion Gwledig a Pholisi Cynllunio:

“Rwy’n falch iawn o adroddiad Archwilio Cymru sydd yn dweud bod Cyngor Sir Gaerfyrddin wedi llwyddo i oresgyn heriau o fewn ein hadran gynllunio.

“Mae’r adroddiad yn rhagorol, mae’n canmol y gwaith a’r newid mewn systemau, gweithdrefnau ac arweinyddiaeth, gan gydnabod y gwelliant sylweddol sydd wedi’i gyflawni.

“Nid diffyg moeseg gwaith oedd yn gyfrifol am y materion dan sylw, gan fy mod yn gwybod o lygad y ffynnon am yr ymdrech a’r ymroddiad sy’n cael eu rhoi i mewn gan nifer o’n swyddogion. Yn hytrach y prosesau oedd ar fai ac roedd angen eu haddasu, gan nad oedd yn rhoi’r amgylchedd priodol i swyddogion gyflawni’r gwaith oedd ei angen.

“Hoffwn ddiolch i holl swyddogion y cyngor sydd wedi gweithio mor galed ers Gwanwyn 2021 i gyrraedd y nod o gwrdd â phob un o’r 17 o’r argymhellion a gafodd eu nodi yn wreiddiol gan Archwilio Cymru.

“Y cam nesaf, wrth gwrs, yw dal ati, parhau i symud ymlaen er mwyn aros ar flaen y gad fel un o’r awdurdodau cynllunio mwyaf cynhyrchiol yng Nghymru. Mae gwaith pellach i’w wneud ac rydym wedi ymrwymo i wella’n barhaus, yn enwedig ym myd gorfodi ond rydym yn symud i’r cyfeiriad cywir gyda dros 1000 o achosion gorfodi eisoes wedi’u datrys yn ystod y flwyddyn ddiwethaf.”

Cliciwch yma i weld copi llawn o’r Adolygiad Dilynol o’r Gwasanaethau Cynllunio ar wefan Archwilio Cymru.

Continue Reading

Charity

Mae Elusennau Iechyd Hywel Dda yn defnyddio rhoddion i greu ystafell dawel ar gyfer eu haelodau staff

Published

on

Diolch i roddion, mae Elusennau Iechyd Hywel Dda wedi prynu cadeiriau cyfforddus a byrddau coffi ar gyfer yr ystafell staff wedi’i hadnewyddu yn ward anadlol Padarn yn Ysbyty Glangwili.
Mae Ward Padarn wedi symud i leoliad newydd, parhaol ac mae’r ystafell staff wedi’i gwella i’w gwneud yn ardal fwy ymlaciol.
Dywedodd Lynwen Williams, Uwch Swyddog Cyswllt Gweithredol ar gyfer Gofal Heb ei Drefnu yn Ysbyty Glangwili: “Bydd y dodrefn newydd yn helpu gyda lles staff, gan ei wneud yn fwy cyfforddus a deniadol.
“Mae Cynghrair Cyfeillion yr ysbyty hefyd wedi talu am furlun i addurno ystafell y staff, felly mae bellach yn lle tawel.”
Ychwanegodd Nicola Llewellyn, Pennaeth Elusennau Iechyd Hywel Dda, elusen swyddogol Bwrdd Iechyd Prifysgol Hywel Dda: “Mae cefnogaeth ein cymunedau lleol yn ein galluogi i ddarparu gwasanaethau y tu hwnt i’r hyn y gall y GIG ei ddarparu yn nhair sir Hywel Dda ac rydym yn hynod ddiolchgar am bob rhodd a dderbyniwn.”
Os hoffech gefnogi eich GIG lleol, ewch i www.elusennauiechydhyweldda.org.uk

Continue Reading

Cymraeg

Hawliwch yr hyn sy’n ddyledus i chi yn ystod yr argyfwng costau byw

Published

on

RYDYM AM sicrhau bod holl drigolion Sir Gaerfyrddin yn ymwybodol o’r cymorth ariannol a’r cymorth i’r aelwydydd sydd ar gael.

Rydym ni’n gwybod pa mor anodd yw hi pan fo angen cymorth arnoch ond heb fod yn gwybod ble i droi – rydym am i chi wybod ein bod yma i chi.

Mae gan Gyngor Sir Caerfyrddin dîm ymroddedig o ymgynghorwyr sydd yma i wrando a’ch helpu i wneud cais am y cymorth, y gwasanaethau a’r arian y mae’n bosibl fod gennych hawl iddynt.

Mae 2 ffordd o gael mynediad at y cymorth hwn.

Ar-lein – drwy fynd i dudalen Hawliwch yr hyn sy’n ddyledus i chi y Cyngor, lle gallwch gael gwybodaeth am amrywiaeth eang o gynlluniau cymorth neu drefnu i siarad ag ymgynghorydd.

Ewch i un o’n Canolfannau HWB – yng Nghaerfyrddin, Llanelli a Rhydaman a siaradwch ag un o’n hymgynghorwyr HWB cyfeillgar.

Ers mis Ebrill eleni, mae ymgynghorwyr HWB wedi cael dros 400 o geisiadau am gyngor a chymorth gan drigolion Sir Gaerfyrddin ac wedi helpu gyda cheisiadau am ystod o gynlluniau cymorth gan y Cyngor a thrydydd partïon. Ymhlith y rhain mae Bathodynnau Glas ar gyfer parcio i bobl anabl, gostyngiadau ar y Dreth Gyngor, Taliadau Annibyniaeth Personol, a grantiau i helpu rhieni i brynu hanfodion ysgol, fel gwisg ysgol.

Yn ogystal â rhoi cymorth drwy ei Ganolfannau HWB a’i dudalen ‘Hawliwch yr hyn sy’n ddyledus i chi’, bydd Cyngor Sir Gaerfyrddin yn cyfarfod â phartneriaid a rhanddeiliaid lleol i drafod a rhannu gwybodaeth, ynghyd ag arferion gorau, fel y gallwn weithio tuag at ddarparu pecyn cymorth gwirioneddol aml-asiantaeth i aelwydydd agored i niwed yn Sir Gaerfyrddin.

Dywedodd y Dirprwy Arweinydd ac arweinydd y Cabinet ar y maes hwn, sef y Cynghorydd Linda Evans, “Nawr, yn fwy nag erioed, mae’n bwysig bod pobl yn gwybod pa gymorth a buddion sydd ar gael iddynt wrth i’r costau byw gynyddu, sy’n effeithio arnom i gyd.

“Mae talu am fwyd, ynni, tanwydd a’r morgais, i enwi ond ychydig o’r costau cynyddol, yn flaenllaw yn ein meddyliau ni i gyd, felly mae’n hynod o bwysig bod pobl yn gallu cael mynediad at ba bynnag gymorth sydd ar gael iddynt.

“Mae’r broses o wneud cais am gefnogaeth wahanol yn gallu bod yn llethol a dyna pam rydyn ni wedi sefydlu timau HWB, yn Llanelli, Rhydaman a Chaerfyrddin i bobl alw heibio a siarad ag ymgynghorydd. Gall ein hymgynghorwyr HWB eich arwain drwy’r prosesau gwahanol ar gyfer gwneud cais am gymorth a budd-daliadau ac efallai y gallant awgrymu canghennau eraill o gymorth nad ydych efallai’n ymwybodol ohonynt. Mae’r gwasanaeth hwn yn rhad ac am ddim.

“Yn ddiweddar, mae’r cyngor wedi dechrau dosbarthu Cynllun Cymorth Tanwydd y Gaeaf Llywodraeth Cymru ac yn ddiweddarach y mis hwn, byddwn yn cynnal digwyddiad costau byw i ddod ag ystod o asiantaethau partner ynghyd i ddeall yn well beth arall mae’n bosib ei wneud ar lefel leol i gefnogi’r rhai sy’n cael eu taro galetaf gan yr argyfwng costau byw.”

I gael help gan ymgynghorydd HWB neu i gael rhagor o wybodaeth am sut i gael cymorth, budd-daliadau a gwasanaethau, ewch i’r dudalen Hawliwch yr hyn sy’n ddyledus i chi ar wefan Cyngor Sir Caerfyrddin.

Continue Reading

Trending

FOLLOW US ON FACEBOOK