Connect with us
Advertisement
Advertisement

Cymraeg

Noson y Gorweliaid a Chawl Caffi Beca

Published

on

PWY DDYWEDODD synnon ni’n gallu creu ein hadloniant ein hunain gwedwch? Towlwch y zapper. Rhowch y gore i wasgu botyme’r cyfrifiadur. Diffoddwch y bocs. Cwatwch yr i-ffôn. A rhowch eich dychymyg ar waith gan ddefnyddio dim mwy na chof a llais. Pe baech chi yng Nghaffi Beca, yn Efail-wen, yn ddiweddar, buasech wedi cael dwy awr ddifyr o frethyn cartre’ ar ben basned o gawl.

Mae Robert James yn adnabyddus am ansawdd ei gawl wrth gwrs. Cawl cartre’ yn llysie a chig sy’n bryd ynddo’i hun yn hytrach na’r cawl tene dwrllyd ‘ma gewch chi yn ambell i fan a chithe’n whilo’n ofer am ddarn bach o gig yn ei ganol. Ac fe gewch chi’r trimins i fynd ‘da ge. Hynny yw, cwlffyn o gaws a thafell o fara. Gallwch ddathlu Gŵyl Ddewi bob dydd o’r flwyddyn yng Nghaffi Beca. Cawl ffarm heb ei ail.

Felly oedd hi ar fanc Efail-wen ar ffin y ddwy sir ar nos Sadwrn ar ddiwedd mis bach. Roedd y llwythe wedi dod ynghyd i fwynhau adloniant wedi’i ddarparu gan lwyth y Lewysiaid neu griw’r Gorwelion o gyffinie Login. Sdim rhyfedd fod y lle’n llawn. Roedd un o’r ieuengaf o’u plith, Gwyndaf, yn codi arian ar gyfer ymweld â Phatagonia yn yr haf. Fe’n tywyswyd nôl i ddyddie’r Nosweithie Llawen yn garlibwns.

Beth gafwyd te meddech chi? Wel, wnâi ddim datgelu’r cwbl. Ond i roi rhyw awgrym i chi, roedd tair cyfeilyddes gan y criw i eilio wrth y piano. Cafwyd caneuon cyfarwydd gan unigolion, deuawdau, partïon a hyd yn oed côr cyfan pan oedd y teulu’n grwn ar y llwyfan. Wrth gwrs bod yna elfen fyrfyfyr yn perthyn i’r cyfan. Ond roedd hynny’n ychwanegu at yr ysbryd cartrefol, gwlei.

Cafwyd sgetsus a’r rheini’n digwydd yng nghanol y gynulleidfa. Roedd ymdrech y pwr dab i gofio archeb diodydd un byrdded erbyn iddo gyrraedd y bar ac ail-gynnig sawl gwaith i’w gael yn gywir yn dreth ar amynedd ei gefnder o farman ond yn codi gwên ar wyneb y gynulleidfa. ‘Ma fe wedi cymysgu’n garbel to’! medde rhywun wrth fy ymyl.

Roedd y ddau strab hŷn wedyn, Eurfyl fel doctor, a’i frawd, Tudur, fel claf yn y syrjeri nad oedd ar frys, a’r holl gleifion eraill a’u hanhwylderau difrifol, yn creu rhialtwch. Ni chredaf fod yna’r fath syrjeri yn Arberth na Hendy-gwyn. Llwyddodd Eurfyl i esgor babi ei chwaer yn y fan a’r lle mewn dwy funud. Fiw i mi ddatgelu pam nad oedd Tudur ar hast i weld y meddyg er taw fe oedd y claf cyntaf i gyrraedd. Bodlon oedd i adael pawb arall i fynd at y stethosgop o’i flaen. Pert ‘achan.

Ond rhaid cyfeirio at y gân sgets canu gwlad a’r gân grafog am gyn-brif weithredwr Cyngor Sir Penfro, Bryn Parry Jones, a phrif weithredwr presennol Sir Gar, Mark James. Go dda wir. Ma’r canu gwlad ‘ma’n gallu arwain dyn i’r dwnshwn eithaf o ddiflastod ac anobaith. A bydd hanes y Porsche fyw am getyn, gwlei. Cystel bob tamed â baled Lefi Gibwn i’r ‘Beca’.

Gwn am ambell ardal gyffelyb ble byddai’n rhaid cael cyfran o eiteme yn Saesneg rhag digio’r rhai nad ydynt yn siarad Cymraeg. Fan hyn rhowd cyfle i’r prin eu Cymraeg werthfawrogi’r modd y mae’r Gymraeg yn gallu cynnal noson o adloniant ar ei phen ei hun. Gwnaed y cwbl yn gwbl naturiol. Roedd pawb yn corco wherthin.

Cishwch gyda Gorweliaid Gorwelion i ddod i ddifyrru yn eich ardal chi. A cishwch gyda mam-gu’r un-ar-ddeg o wyrion i roi unawd hefyd. Ond bydd basned o gawl a sêrs ar ei wmed yn gaffaeliad ‘fyd.

Roedd hi’n noson a wnâi fy atgoffa o ddifyrwch Bois y Frenni. A wyddech chi wedyn te fod y parti’n ddeg a thrigain oed eleni? Odyn wir. Ma’ na ddathlu i fod mae’n debyg. Noson yn Neuadd Boncath o gofio mai dyna lle berfformion nhw gyntaf erioed o dan arweiniad y chwedlonol Wil Glynsaithmaen. Ma’ nhw’n dal i berfformio’n gyson, wrth gwrs, ac yn cyfyngu eu hunain i’r hen ganeuon.

Ma’ rhywbeth yn braf yn hynny o beth. Ma’n nhw’n dal i ganu cloch a tharo deuddeg yng nghysgod y Frenni Fawr. Ma’ Gwyndaf Lewis yn un o’r aelodau; eled ag afiaith y Preselau yn ei ges i Batagonia.

Continue Reading
Advertisement
Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

Cymraeg

Rhybudd i beidio â gwaredu sbwriel mewn safleoedd ailgylchu

Published

on

Does dim esgus dros dipio anghyfreithlon unrhyw le yn Sir Gaerfyrddin – dyna’r neges wrth i bobl gael eu rhybuddio i beidio â gwaredu eu sbwriel mewn safleoedd ailgylchu cymunedol neu gallant wynebu dirwy.

Mae gadael unrhyw fagiau neu eitemau eraill ar y llawr mewn safleoedd ailgylchu yn cael ei ystyried yn dipio anghyfreithlon ac os caiff preswylwyr eu dal yn gwaredu eu gwastraff, gallant gael dirwy ddiderfyn a/neu hyd at bum mlynedd yn y carchar.

Mae swyddogion y Cyngor yn monitro safleoedd ailgylchu ledled y sir yn barhaus. O ganlyniad, maent wedi rhoi 24 o hysbysiadau cosb benodedig yn amrywio o £75 i £350 ers dechrau’r flwyddyn i bobl sy’n gadael eu gwastraff yn anghyfreithlon ar y safleoedd.

Mae eitemau sy’n cael eu gwaredu yn amrywio o nwyddau trydanol i fagiau du.

Drwy gydol yr argyfwng Coronafeirws, parhaodd casgliadau gwastraff ac ailgylchu o dŷ i dŷ ynghyd â’r gwasanaeth casglu gwastraff swmpus y telir amdano ar gyfer hyd at dair eitem fwy.

Ailagorwyd Canolfannau Ailgylchu Gwastraff y Cartref o 26 Mai gyda system apwyntiad yn unig. Mae apwyntiadau ar gael yn rhwydd a gall preswylwyr fynd i’r canolfannau bob saith diwrnod i gael gwared ar wastraff domestig os bydd angen.

Dywedodd y Cynghorydd Philip Hughes, Aelod o Fwrdd Gweithredol y Cyngor dros Ddiogelu’r Cyhoedd: “Mae cyfrifoldeb ar bob un ohonom i ofalu am ein sir. Rydym yn deall bod ein cymunedau, fel ninnau, yn grac ac yn teimlo’n rhwystredig oherwydd tipio anghyfreithlon, a byddwn bob amser yn ceisio dod o hyd i’r rhai sy’n gyfrifol. Mae tipio anghyfreithlon nid yn unig yn edrych yn salw ond mae’n denu fermin i’r ardal.

“Rydym yn deall bod canolfannau ailgylchu gwastraff y cartref wedi bod ar gau dros dro yn ystod COVID, fodd bynnag, nid yw hynny’n esgusodi’r math hwn o ymddygiad anghyfreithlon ac mae’r canolfannau wrth gwrs ar agor erbyn hyn felly does dim esgusodion.

“Efallai nad yw rhai preswylwyr yn ymwybodol eu bod yn tipio’n anghyfreithlon, ond os gadewir bagiau neu eitemau wrth ochr biniau, waeth a ydynt wedi mynd â’r eitemau i safle ailgylchu cymunedol, mae’n dal i fod yn dipio anghyfreithlon.

“Mae llawer o bobl wedi cael eu dal yn gwaredu sbwriel ac wedi wynebu dirwy o ganlyniad i hynny ac mae swyddogion yn parhau i fonitro’r safleoedd hyn ledled y sir. Gwaredwch eich gwastraff yn gyfrifol a rhowch wybod i ni am unrhyw achosion o dipio anghyfreithlon y byddwch yn dod ar eu traws er mwyn i ni allu ymchwilio i’r achos.”

I drefnu apwyntiad yn un o bedair canolfan ailgylchu’r sir ewch i www.sirgar.llyw.cymru/cartref/gwasanaethaur-cyngor/ailgylchu-biniau-a-sbwriel/canolfannau-ailgylchu/

I roi gwybod am dipio anghyfreithlon ewch i www.sirgar.llyw.cymru/cartref/gwasanaethaur-cyngor/ailgylchu-biniau-a-sbwriel/sbwriel/tipio-anghyfreithlon/

Continue Reading

Cymraeg

Sêr Seland Newydd wedi gosod y safon

Published

on

WRTH i gystadleuaeth Super Rugby Aotearoa gyrraedd ei ddiweddglo, mae sylwebydd Clwb Rygbi, Gareth Charles, yn credu fod timau Seland Newydd wedi gosod safon rhyfeddol i weddill y byd rygbi i’w ddilyn.

Ar benwythnos olaf y gystadleuaeth rhwng pum tîm proffesiynol y wlad, bydd y Blues a’r Crusaders, yn mynd benben â’i gilydd yn Eden Park, tra bod Highlanders yn croesawu’r Hurricanes i Stadiwm Forsyth Barr yn Dunedin. Bydd uchafbwyntiau o’r ddwy gêm i’w gweld ar Clwb Rygbi, am 9.00 ar nos Sul 16 Awst, ar S4C.

Dywedodd Gareth, sydd yn rhan o’r tîm sylwebu ar gyfer y rhaglen: “Mae e wedi bod yn ffantastig i’r gwylwyr sydd wedi bod heb rygbi ers shwt gymaint. O’r cychwyn cyntaf, mae drama wedi bod ym mhob gêm. Doeddwn i ddim cweit yn disgwyl iddo fod mor dda, ond yn bendant mae’r safon wedi bod yn aruthrol.

“Mae pob tîm wedi dangos awydd i chwarae rygbi positif a dydyn nhw ddim wedi chwarae’n geidwadol. Trafod y bêl sydd wedi bod yn bennaf yn eu meddwl nhw, ac mae hynny bendant yn rhywbeth allwn ni edrych arno wrth i’r gêm ddychwelyd i hemisffer y gogledd.

“Y Blues a’r Crusaders yw’r ddau dîm gorau sydd wedi bod yn y gystadleuaeth. Maen nhw’n gallu chwarae rygbi ym mhob ffordd. Maen nhw’n chwarae gêm sy’n seiliedig ar sgiliau, ond mae’r elfennau gosod, fel cael sgrym cryf, yno hefyd. Mae’n ddiweddglo addas iawn i’r gystadleuaeth.”

Tro chwaraewyr Cymru fydd hi i ddychwelyd i’r maes yr wythnos ganlynol, wrth i’r Guinness PRO14 ail-gychwyn. Gyda dau rownd o gemau darbi yn weddill o’r tymor, bydd Scarlets yn herio Gleision Caerdydd ar ddydd Sadwrn 22 Awst, tra bod y Gweilch a’r Dreigiau yn cwrdd yn y Stadiwm Liberty ar ddydd Sul 23 Awst. Bydd modd gwylio pob un o gemau darbi rhanbarthau Cymru yn eu cyfanrwydd, yr un diwrnod, ar S4C.

Ychwanega Gareth: “Roedd Rhys Patchell yn sylwebu gyda fi ar Super Rugby Aotearoa yn ddiweddar, ac mi oedd e’n dweud, yr unig beth nawr yw fod pobl yn gyfarwydd efo’r rygbi yn Seland Newydd ac maen nhw’n mynd i ddisgwyl timau Cymru fynd syth lan i’r safon yna! Yn amlwg, fydden nhw ychydig yn rhydlyd ar ôl cyfnod mor hir heb rygbi.

“Beth sy’n gyffrous am y gemau yma yw bod lot o wynebau newydd yn y rhanbarthau, ac mae’r seibiant wedi rhoi cyfle i sawl chwaraewr wella o anafiadau, felly mae’r carfanau yn llawn chwaraewyr rhyngwladol. Wrth gwrs, rydw i’n edrych ymlaen at gael rygbi yn ôl yma yng Nghymru ac mae’n grêt i ddechrau nôl gyda gemau darbi.”

Continue Reading

Cymraeg

Dogfen DRYCH ar restr fer Gwobrau Grierson 2020

Published

on

MAE S4C a Chwmni Da yn falch o gyhoeddi bod dogfen Eirlys, Dementia a Tim ar restr fer Gwobrau Grierson 2020.
Y Gwobrau Grierson, sydd hefyd yn cael ei hadnabod fel The British Documentary Awards, yw digwyddiad mwyaf yng nghalendr dogfennau yn y DU. Mae’r gwobrau yn adnabod ac yn dathlu dogfennau sy’n profi safon, creadigrwydd, gwreiddioldeb a rhagoriaeth.
Mae’r ddogfen, a gafodd ei chynhyrchu gan Gwmni Da ar gyfer cyfres DRYCH S4C – cyfres o ddogfennau gafaelgar sy’n adlewyrchu bywyd yng Nghymru heddiw – wedi ei henwebu yng nghategori ‘Dogfen Sengl Orau – Cartref’.
Mae Eirlys, Dementia a Tim, rhaglen a gafodd ei ddarlledu’n wreiddiol ym mis Ionawr 2020, yn adrodd stori dau hen ffrind sy’n cwrdd unwaith eto ar ôl dilyn llwybrau go wahanol yn eu bywyd. Mae’r ddogfen yn rhoi portread gwahanol i’r arfer o berson sy’n byw gyda Alzheimer’s ac yn dosbarthu neges bwerus gan Eirlys, i beidio bod ofn.
Meddai’r Cynhyrchydd, Sion Aaron: “Rwy’n hynod o falch bod ein dogfen wedi cael ei henwebu. Mae gan Tim Lynn ac Eirlys Smith stori arbennig iawn i’w ddweud, sy’n wefreiddiol ac ar brydiau yn ddigrif. Mae dementia yn cyffwrdd gymaint o fywydau ac rydym ni wedi trio ein gorau i bortreadu’r realiti sy’n wynebu pobl fel Eirlys sy’n byw gydag Alzheimer’s cynnar.”
Meddai Dylan Huws, Uwch Gynhyrchydd y rhaglen: “Mae’r Gwobrau Grierson yn wobrau mawreddog ac mae hi’n fraint bod ymysg yr enwau mawr ar y rhestr. Mae hyn yn dangos ein bod ni’n gallu cynhyrchu straeon heriol ac atyniadol yn y Gymraeg sy’n sefyll ymysg y gorau yn y byd.”
Meddai Llinos Wynne, Comisiynydd Ffeithiol S4C: “Weithiau, mae ‘na gomisiwn sy’n wirioneddol yn cyffwrdd y galon. Mae Eirlys, Dementia a Tim yn enghraifft wych o hynny. Dyma raglen ddogfen a lwyddodd i roi portread gwahanol i’r arfer o berson sy’n byw gydag Alzheimers gan gyfleu neges bwerus a phositif i beidio bod ofn. Dwi’n hynod falch fod y ffilm hon wedi ei henwebu ac yn cael ei gweld ochr yn ochr gyda dogfennau mwyaf pwerus y DU. Llongyfarchiadau mawr i’r tîm i gyd.”
Gyda holl ddarlledwyr y DU yn gallu cystadlu, Eirlys, Dementia a Tim yw unig gynrychiolydd Cymru yng Ngwobrau Grierson.
Mi fydd y noson wobrwyo ar y 10fed o Dachwedd 2020 yng Nghanolfan Southbank, Llundain.

Continue Reading

Trending

FOLLOW US ON FACEBOOK